Ali okupljanje je pokazalo da, iako savez i dalje funkcioniše, stari poredak koji je godinama vezivao dvije strane Atlantika se raspao. Ne postoji konsenzus o tome kako odnosi mogu napredovati, s obzirom na redovne “seizmičke udare” koje Trampova administracija uživa da izaziva u sistemu.
Lista povreda je duga. Donald Tramp je pozivao na aneksiju Grenlanda dok je nametao carine evropskim saveznicima koji su se usprotivili; kontinent je pao na treće mjesto na listi prioriteta administracije, poslije Zapadne hemisfere i Kine; nova američka pomoć Ukrajini skoro da je nestala; a Evropa je stalno izložena kritikama zbog slobode govora i digitalne regulative.
U međuvremenu, kontinent se bori sa jačanjem krajnje desnih partija podržanih od MAGA u sopstvenim zemljama i ranjenom, ali opasnom Rusijom na svojoj granici, koju Tramp uporno želi da vrati u globalni poredak.
“Ne mislim da ćemo poslovati kao i obično”, rekla je Evika Silinja, premijerka Letonije, zemlje na prvoj liniji mogućeg ruskog napada, koja zavisi od saveznika za svoju bezbjednost, za briselski magazin POLITICO.
Jedan evropski izvršni direktor rekao je da će biti potrebno “generacija” da se obnovi povjerenje izgubljeno tokom prošle godine.
Lijep govor
To je uprkos jasnom pokušaju visokih američkih zvaničnika, koji su govorili u raskošnom hotelu iz 18. vijeka u centru Minhena, da ublaže nedavne napade i obećaju kontinuirano američko prisustvo u NATO-u.
“Za Sjedinjene Američke Države i Evropu, pripadamo jedna drugoj”, rekao je državni sekretar Marko Rubio, koji je zamijenio Vensa na ovogodišnjoj konferenciji, izazvavši olakšani aplauz okupljenih lidera.
Ali je svoj apel formulisao u terminima krvi i tla, poznatim podržavaocima pokreta “Neka Amerika ponovo bude velika” (Make America Great Again), oslanjajući se na zajedničke (često ekonomske) interese, a ne na zajedničke vrijednosti demokratije i vladavine prava koje su nekada držale savez zajedno.
“Vezani smo najdubljim vezama koje nacije mogu dijeliti, oblikovanim vijekovima zajedničke istorije, hrišćanske vjere, kulture, naslijeđa, jezika, predaka i žrtava koje su naši preci zajedno podnijeli za zajedničku civilizaciju kojoj smo nasljednici”, rekao je Rubio.
Odgovor evropskih lidera bio je uljudan – niko ne želi da prekine preostale veze sa sve nepredvidivijim Sjedinjenim Državama, čije trupe, nuklearno naoružanje i vojni kapaciteti i dalje daju kontinentu ključnu zaštitu od Rusije.
Ali sa strane događaja, više zvaničnika je stanje opisalo kao “zlostavljački odnos” u kojem zlostavljač krivi žrtvu, a ponaša se izmjenjujući nasilje i laskanje.
Američki senator Ruben Galjego, demokrata iz Arizone, rekao je da je prošla godina bila “roler-koster emocija” za evropske kreatore politike. “Osjećam se kao toksična djevojka ili toksični momak … a Evropa samo želi da budemo bolji”.
Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen rekla je da se “vrlo umirena govorom državnog sekretara”, nazivajući ga “dobrim prijateljem” i “jakim saveznikom”.
Premijer Velike Britanije Kir Starmer naglasio je da odnosi sa Vašingtonom ostaju veoma jaki jer “radimo sa SAD 24/7 na odbrani, bezbjednosti i obavještajnim pitanjima”.
Generalni sekretar NATO-a Mark Rute je u intervjuu u POLITICO Pabu istakao: “Rekao bih da je NATO najjači otkako je pao Berlinski zid”.
Povlačenje
Ali evropski lideri sve više gledaju na sopstvenu odbranu na duži rok.
“Međunarodni poredak zasnovan na pravima i pravilima… više ne postoji onako kako je nekada postojao”, rekao je njemački kancelar Fridrih Merc u Minhenu, iako, kao i drugi evropski lideri, nije pozvao na prekid sa SAD.
Francuski predsjednik Emanuel Makron, koji nije spomenuo NATO nijednom u svom govoru, rekao je publici da “Evropa mora postati geopolitička sila. Moramo ubrzati i ostvariti sve komponente geopolitičke moći: odbranu, tehnologije i smanjenje zavisnosti od velikih sila”.
Francuska, Njemačka i Švedska krše tabu i započinju probne razgovore o tome kako bi francuski nuklearni arsenal mogao doprinijeti bezbjednosti kontinenta, pokrenuti brigom o pouzdanosti američkog nuklearnog kišobrana.
Ostali lideri razmišljaju na isti način. Poljski pro-MAGA predsjednik Karol Navrocki, koji nije bio u Minhenu, rekao je u nedjelju da je razvoj nuklearnog oružja u Varšavi “put koji treba da slijedimo” kako bi se odbila “agresivna, imperijalna Ruska Federacija”.
Čak i Starmer, najpro-američki veliki evropski lider, gleda ka kontinentu. “Nema britanske bezbjednosti bez Evrope, i nema evropske bezbjednosti bez Britanije”, rekao je.
Ostali pro-SAD lideri su isto tako neoslonjeni zbog dešavanja u Vašingtonu.
“Američka spoljna politika se promijenila”, rekao je Aleksander Stub, predsjednik Finske i povremeni golf partner predsjednika Donalda Trampa, za POLITICO, nazivajući novi pristup mješavinom MAGA i “America First”.
Grenland je problem
Dok je prošla godina donijela brojne izazove od Trampa do starog bezbjednosnog odnosa, najdublji raskid izazvali su Trampovi ponovljeni pozivi na aneksiju Grenlanda, danskog teritorija.
Američki zvaničnici u Minhenu pokušali su da prevaziđu haos izazvan Trampom, a republikanski senator i Trampov saveznik Lindzi Grejam je proklamovao: “Koga briga ko posjeduje Grenland?”
U Minhenu je bilo jasno da Evropljani i dalje jako brinu.
“Svi su prilično zbunjeni” zbog signala Trampove administracije o preuzimanju ostrva, rekla je švedska ministarka spoljnih poslova Marija Malmer Stenergard na marginama samita.
Danska premijerka Mete Frederiksen nazvala je stalni američki pritisak “neprihvatljivim” i upozorila: “Uzmimo to ovako ovako: Ako jedna NATO zemlja napadne drugu NATO zemlju, NATO nestaje. Onda je kraj igre”.
Natalija Puziref, francuska zakonodavka u odboru za odbranu Nacionalne skupštine, proglasila je “krizu povjerenja” na kontinentu, uz rezignaciju da će još američkih provokacija sigurno uslijediti.
“Znamo da će pitanje Grenlanda ponovo doći, kao i pritisak na Kanadu. Evropljani sada nisu spremni da preuzmu ulogu SAD: optimisti misle da će biti lako, ali realisti znaju da će trebati nekoliko godina”.
To je navelo Evropljane da povećaju izdvajanja za odbranu na nivoe koji nijesu viđeni od Hladnog rata, ispunjavajući dugogodišnji američki zahtjev.
Ali ovog puta, mnogo tog novca se ograničava pravilima koja ciljaju da se fokusira na evropski vojno-industrijski kompleks kako bi se smanjila zavisnost od spolja, uključujući SAD.
Fon der Lajen je zagovarala oživljavanje vlastitog EU pakta o zajedničkoj odbrani uz NATO verziju, dok je komesar za odbranu EU Andrius Kubilius ponovio svoju ideju o formiranju evropske brze reakcione snage od do 100.000 vojnika, kako bi zamijenili američke trupe ako ikada budu povučene sa kontinenta.
Uprkos toplim riječima administrativnih zvaničnika, na kontinentu ne postoji konsenzus o tome kako gledati na SAD i kuda oni idu, čak i ako izbori vrate više prijateljski rukovodstvo u Vašington. Jedna stvar je široko prihvaćena, savez nakon rata kakav je nekada bio, nestao je.
Iluzija je malo ostalo, što je naglašeno kada je Rubio sa Minhena otputovao u Rusiji prijateljski nastrožene Mađarsku i Slovačku. Evropljanima takođe nije promaklo da je Rubio jedva spomenuo Rusiju i Ukrajinu tokom svog govora, reklo je za POLITICO više zvaničnika.
“Znamo da će biti više nestabilnosti u transatlantskim odnosima”, rekla je francuska zamjenica ministra odbrane Alis Rufo novinarima. Veze “nikada neće biti kao prije. Promjena je počela prije dugo vremena”.
