Ako su tačni medijski navodi da se u vrhu Srpske pravoslavne crkve razmatra slanje komisije u Mitropoliju crnogorsko-primorsku radi kontrole finansijskog poslovanja, onda je jasno da je položaj mitropolita Joanikija ozbiljno uzdrman, ocijenio je, u razgovoru za Pobjedu, bivši đakon SPC Bojan Jovanović.
Informaciju da vlasti Srbije, mitropolitu Joanikiju pripremaju sudbinu vladike Justina, koji je razriješen dužnosti episkopa žičkog nakon što je komisija SPC nenajavljeno upala u Eparhiju žičku i navodno utvrdila materijalno-finansijske nepravilnosti, objavila je nedavno Nova.rs.
Stvarni razlog istrage u MCP je, prema saznanjima tog medija, javno neslaganje mitropolita Joanikija sa politikom zvaničnog Beograda, te odbijanje da povuče potpis sa pisma podrške koje je, zajedno sa još petoricom episkopa, uputio studentima i građanima koji su protestovali u Srbiji.
Komentarišući sve ovo, Jovanović navodi da povlačenje paralele sa Justinom žičkim nije bez osnova, ali i naglašava da ne treba unaprijed tvrditi da je Joanikije već osuđen na istu sudbinu.
– Finansijska kontrola sama po sebi nije dokaz političkog progona. Pravo pitanje je da li je riječ o redovnoj kontroli ili o mehanizmu kojim se priprema teren za smjenu neposlušnog mitropolita – navodi Jovanović.
On kaže i kako Joanikija ne treba predstavljati kao nemoćnu žrtvu sistema, jer je i sam, kako navodi, jedan od proizvoda tog sistema.
– On je decenijama bio dio najviših struktura SPC. Bio je blizak Amfilohiju Radoviću i učestvovao u izgradnji političkog i društvenog uticaja MCP-a. Njegov današnji sukob sa pojedinim centrima moći u Beogradu zato nije sukob čovjeka koji je došao spolja sa sistemom. To je, prije svega, sukob unutar sistema – kaže Jovanović.
Navodi da mitropolit Joanikije želi veću autonomiju MCP-a u odnosu na Beograd, ali naglašava i da to nije isto što i principijelno protivljenje političkoj instrumentalizaciji Crkve.
– Jer i sam je decenijama bio dio modela u kojem je SPC u Crnoj Gori imala ogroman politički uticaj. Zato bih bio veoma oprezan kada se Joanikije predstavlja kao neka vrsta crkvenog disidenta. On nije protiv političke moći Crkve. Pitanje je ko tom moći upravlja – ističe naš sagovornik.
Jovanović podsjeća da je MCP oštro odgovorila na komentare Aleksandra Vučića o crnogorskim litijama iz 2020. godine, ali kaže da to ne znači da je Joanikije postao protivnik Beograda.
– Mnogo je realnije govoriti o borbi za kontrolu nad političkim potencijalom SPC u Crnoj Gori. U tom kontekstu treba posmatrati i Metodija Ostojića. Dok Joanikije danas pokušava da očuva vlastiti prostor između MCP-a, Beograda i Podgorice, Metodije se u javnosti profilisao kao episkop koji je spremniji da otvoreno demonstrira bliskost sa političkim vrhom Srbije. Ukoliko se u Beogradu zaista razmatra promjena na čelu MCP-a, Metodije bi zbog toga mogao biti jedna od osoba koja se razmatra kao moguća alternativa. Ali ni njega ne treba predstavljati kao nekakvog nezavisnog reformatora. I on pripada istom sistemu – ističe Jovanović.
Bojan Jovanović / Foto: Zoran Lončarević (arhivska fotografija)
Objašnjava da autonomija nije isto što i nedodirljivost i da, ukoliko ne postoje finansijeske nepravilnosti u MCP, komisija to treba da utvrdi, a ukoliko ne postoje, ona treba da odgovaraju oni koji su za to odgovorni.
– Ako se Joanikije uklanja zato što je neposlušan, onda je to dokaz da SPC nije samo duhovna institucija, nego i hijerarhijski sistem u kojem se politička lojalnost može pretvoriti u kriterijum crkvenog napredovanja – ističe Jovanović.
On dodaje i da kontrola ne bi smjela stati na novcu.
– Ako se već otvara pitanje odgovornosti crkvenih struktura, onda treba otvoriti i pitanje kadrovske politike, načina napredovanja sveštenika i episkopa i postupanja prema ozbiljnim optužbama za seksualno zlostavljanje… A Joanikije bi u tom slučaju morao da odgovori i na mnogo neprijatnija pitanja o vlastitom djelovanju, a ne samo da se predstavi kao žrtva političkog pritiska – kaže Jovanović.
Jovanović objašnjava da bi Joanikijeva podrška studentima mogla biti jedna od prekretnica, ali i da to nije jedini razlog udara na njega.
– Ako pogledamo širu sliku, problem je mnogo dublji: ko kontroliše SPC u Crnoj Gori i kakvu ulogu ta Crkva treba da ima u regionalnoj politici Srbije? Joanikije se danas pokušava predstaviti kao čovjek koji je zbog podrške studentima i kritike Vučića postao nepoželjan u Beogradu. Ali to je samo dio priče. On je decenijama bio jedan od najvažnijih ljudi unutar sistema SPC. Nije politički autsajder. Nije neko ko se pojavio juče i počeo da kritikuje Beograd. On je čovjek koji je iznutra izgradio vlastiti centar moći. I zato se danas može dogoditi ono što se često događa u hijerarhijskim sistemima. Čovjek koji je dugo bio koristan postane problem kada izgradi dovoljno vlastite moći da više nije potpuno kontrolisan. To je možda najvažniji ključ za razumijevanje današnjeg odnosa Joanikija i Vučića – poručio je Jovanović.
On smatra i da je nemoguće analizirati položaj mitropolita Joanikija bez pitanja kakvu ulogu Beograd želi da SPC ima u Crnoj Gori.
– Ako je cilj da Crna Gora ostane dio političkog, identitetskog i kulturnog prostora koji Beograd smatra „srpskim“, onda je MCP od strateškog značaja. A Joanikije, koji ima vlastiti autoritet i vlastite odnose sa Podgoricom i društvom u Crnoj Gori, može predstavljati problem ukoliko ne prihvata da se njegov autoritet potpuno podredi političkom centru u Beogradu. Međutim, ni ovdje ne treba praviti od Joanikija antitezu „srpskom svijetu“. On je jedan od ljudi koji su omogućili da SPC postane toliko snažan politički faktor u Crnoj Gori. Njegova razlika sa Beogradom je prije razlika oko načina upravljanja tim uticajem – zaključio je Jovanović.
