Konferenciju su organizovali Ustavni sud Crne Gore i Ministarstvo evropskih poslova, a okupila je predsjednike, potpredsjednike i sudije ustavnih i najviših sudova evropskih država, kao i predstavnike Evropskog suda za ljudska prava, Suda pravde Evropske unije i Venecijanske komisije.
Učesnici su ocijenili da evropski put zahtijeva sposobnost ustavnog sistema da se mijenja, ali i uzdržanost kako reforme ne bi zadirale u temeljne garancije nezavisnosti institucija.
“Ustavna stabilnost ne znači nepomičnost, ali ni ustavni razvoj ne može značiti da se o svakoj ustavnoj garanciji može pregovarati“, jedna je od poruka konferencije.
Kako je zaključeno, zakonodavna i druga ustavna vlast moraju imati mogućnost da reformišu institucije, ali ustavne izmjene ne smiju postati instrument za zaobilaženje zaštitnih mehanizama kojima se garantuje njihova nezavisnost.
Posebno je naglašeno da zaštita nezavisnosti sudstva podrazumijeva sigurnost sudijskog mandata, zaštitu ličnog i profesionalnog integriteta sudija i poštovanje podjele vlasti, kako političke i institucionalne promjene ne bi mogle biti korišćene za nedozvoljen uticaj na sudsku vlast.
Učesnici su ocijenili i da članstvo u Evropskoj uniji ne predstavlja završetak evropskog konstitucionalizma, već početak nove faze u kojoj nacionalne ustavne institucije nastavljaju da štite demokratiju, vladavinu prava, osnovna prava i nezavisnost sudstva.
Crna Gora treba da riješi ustavnopravna pitanja prije članstva
Na konferenciji je ukazano da Crna Gora prije članstva u EU treba jasno da uredi ustavnopravni osnov za prenos vršenja određenih suverenih ovlašćenja na Evropsku uniju.
Takva rješenja, kako je ocijenjeno, treba da omoguće puno učešće države u evropskom pravnom poretku, ali istovremeno da očuvaju njen ustavni identitet i demokratske garancije.
Pristupanje EU, navedeno je, ne zahtijeva samo eventualne izmjene teksta Ustava, već i ozbiljno institucionalno prilagođavanje uloge Skupštine, Vlade, redovnih sudova i Ustavnog suda u donošenju evropskih odluka, primjeni prava Evropske unije i dijalogu sa evropskim sudovima.
Posebno je ukazano da neriješena ustavnopravna pitanja treba otvoriti i riješiti prije članstva, a ne ih ostavljati za period nakon pristupanja.
“Ustavna reforma zato ne treba samo da omogući ulazak u Evropsku uniju, već da postavi stabilan dugoročni okvir za odnos nacionalnog ustavnog prava i prava EU“, zaključeno je.
Istaknuta je i uloga Venecijanske komisije, čija nezavisna i stručno utemeljena mišljenja državama pružaju podršku u oblikovanju ustavnih i institucionalnih reformi u skladu sa evropskim standardima, posebno u oblastima vladavine prava, ustavne pravde, nezavisnosti sudstva i institucionalne ravnoteže.
Zaključeno je da nacionalni ustavni sudovi i nakon članstva zadržavaju važnu ulogu u evropskom pravnom prostoru, dok njihov odnos sa Sudom pravde Evropske unije treba da počiva na dijalogu i saradnji, uz očuvanje odgovornosti koju imaju kao čuvari nacionalnog ustavnog poretka.
Na konferenciji je bilo riječi i o savremenim izazovima ustavnog sudstva, uključujući upotrebu vještačke inteligencije i zaštitu nezavisnosti sudova u novom tehnološkom okruženju.
U radu konferencije učestvovali su predsjednici i sudije ustavnih i najviših sudova više evropskih država, kao i predstavnici Evropskog suda za ljudska prava, Suda pravde Evropske unije i Venecijanske komisije.
