Tri glavne institucije na Kosovu mjesecima vode zvaničnici koji su ili na funkciji ili vršioci dužnosti. Nakon polaganja zakletve poslanika 11. saziva Skupštine Kosova 6. avgusta, doveden je u pitanje legitimitet državnih lidera

Albin Kurti je vršilac dužnosti premijera od raspuštanja Skupštine, što je dovelo do prijevremenih izbora 7. juna, dok je predsjednica Skupštine 10. saziva, Albulena Haxhiu, vršiteljka dužnosti predsjednice Kosova od 4. aprila, nakon isteka petogodišnjeg mandata Vjose Osmani na čelu države.

Međutim, i Kurti i Haxhiu položili su zakletvu kao članovi novog saziva Skupštine 6. avgusta. Upravo nastavak obavljanja funkcija u Vladi, Skupštini i Predsjedništvu nakon što su položili zakletvu kao poslanici, prema navodima posmatrača, predstavlja kršenje zakona.

Vullnet Bugaqku iz Kosovskog demokratskog instituta (KDI) i Ema Pula iz Grupe za političke i pravne studije (GLPS) ocjenjuju da Kurti, ali i ostali članovi izvršne vlasti koji su položili zakletvu kao poslanici, krše odredbe Zakona o Vladi. Oni navode da su nakon izbora za poslanike morali podnijeti ostavke na izvršne funkcije.

„Javni zvaničnik ne može istovremeno biti izabrani poslanik koji je položio zakletvu i premijer, čak ni kao vršilac dužnosti, ili aktuelni ministar“, rekao je Bugaqku za Radio Slobodna Evropa (RSE).

Pula kaže da, na osnovu načela podjele vlasti, članovi Vlade koji su izabrani za poslanike ne mogu istovremeno obavljati izvršne funkcije, pa „posljedično ne mogu donositi odluke na izvršnom nivou“.

Kurti je i ranije obavljao funkciju premijera u tehničkom mandatu, nakon izbora u februaru prošle godine, poslije kojih je uslijedila politička kriza. Poslanici mjesecima nijesu uspijevali da formiraju nove institucije zbog nedostatka političkog konsenzusa.

Ovlašćenja aktuelne Vlade ograničena su Zakonom o Vladi. Njime je propisano da izvršna vlast u tehničkom mandatu može sprovoditi samo neophodne aktivnosti predviđene godišnjim planom rada i godišnjim zakonom o budžetu.

Aktuelna Vlada, između ostalog, ne smije odobravati inicijative za međunarodne sporazume koji zahtijevaju ratifikaciju u Skupštini, usvajati nacrte ustavnih amandmana, nacrte zakona, strategija i konceptualnih dokumenata, niti pokretati nove postupke za imenovanje na javne funkcije.

Nakon što je položio zakletvu kao poslanik, Kurti je na konferenciji za novinare obećao da će poštovati zakonska ograničenja, ali je istovremeno rekao da će nastaviti da obavlja funkciju vršioca dužnosti premijera.

„Nastavljam da obavljam dužnost premijera i u potpunosti ću i pedantno poštovati ustavnost i zakonitost, uključujući Zakon o Vladi“, rekao je.

Bugaqku iz KDI-ja smatra da se odluke zvaničnika koji obavljaju funkcije u tehničkom mandatu mogu „vrlo lako“ osporiti pred sudovima i poništiti. To, prema njegovim riječima, načelo pravne sigurnosti u zemlji čini ranjivim, „jer odluke donose osobe koje više nijesu ovlašćene da ih donose“.

Međutim, za Bugaqkua i Pulu najproblematičnije pitanje predstavlja nastavak obavljanja funkcije predsjednice Kosova od strane Haxhiu, nakon što je 6. avgusta položila zakletvu kao poslanica.

„U ovom konkretnom slučaju, budući da je gospođa Haxhiu položila zakletvu kao poslanica, više ne postoji ustavni osnov da nastavi da obavlja dužnost predsjednice, budući da je ova funkcija direktno povezana sa obavljanjem funkcije predsjednika Skupštine“, kaže Pula iz GLPS-a.

Zakon o predsjedniku propisuje da se funkcija vršioca dužnosti predsjednika može obavljati najduže šest mjeseci, što znači da Kosovo može imati vršioca dužnosti predsjednika do 4. oktobra.

Bugaqku kaže da je vođenje države od strane zvaničnika koji nemaju puni legitimitet nezapamćeno i neprihvatljivo.

„Ovo ne poštuje ni državu ni građane Kosova, jer glavne državne institucije, odnosno Skupština, Vlada i Predsjedništvo, i dalje ostaju bez legitimnih lidera koji obavljaju te funkcije“, kaže on.

Prema njegovim riječima, trebalo bi da postoji novo tumačenje Ustavnog suda koje bi razjasnilo legitimitet obavljanja funkcije predsjednice Skupštine i poslaničkog mandata.

„Aspekt donošenja odluka i uloga, odnosno ponašanje koje predsjednik Skupštine može imati dok istovremeno obavlja funkciju predsjednika, već je upitan i veoma sumnjiv, jer Skupština Kosova nije konstituisana u ustavnom roku. Posljedično, još ne znamo koliko su mandati ovih poslanika sada validni“, kaže on.

Kurti i Haxhiu i dalje obavljaju tri ključne državne funkcije, dok novo zakonodavno tijelo još nije završilo proces konstituisanja.

Prema presudi Ustavnog suda objavljenoj u junu prošle godine, poslanici moraju da konstituišu Skupštinu, odnosno da izaberu njenog predsjednika i pet potpredsjednika, u roku od 30 dana od ovjere rezultata junskih izbora. Taj rok istekao je u ponoć 7. avgusta.

Međutim, Pokret Samoopredjeljenje Albina Kurtija, koji je pobijedio na junskim izborima, tvrdi da je rok počeo da teče 6. avgusta, kada su započele konstitutivne sjednice.

Kurti odbija da predloži kandidata za predsjednika parlamenta, dok istovremeno traži dogovor s političkim subjektima o pitanju predsjednika, odnosno o neslaganju zbog kojeg su održani junski izbori.

Kada je riječ o pitanju roka za konstituisanje Skupštine, nekoliko nevladinih organizacija obratilo se Ustavnom sudu tražeći da preduzme mjere u vezi sa svojom ranijom presudom o ovom pitanju.

Budući da se Kosovo suočava sa uzastopnim institucionalnim i političkim krizama, nakon što je od februara 2025. održalo tri parlamentarna izbora, građani bi se ponovo mogli naći pred glasačkim kutijama ukoliko novi predsjednik ne bude izabran.

Pula iz GLPS-a kaže da su te krize direktno uticale na funkcionisanje institucija i ostvarivanje njihovih ustavnih i zakonskih ovlašćenja.

Prema njenim riječima, formalna disfunkcija institucija proizvodi direktne i dugoročne posljedice po građane.

„Kašnjenje u funkcionisanju institucija sprječava donošenje potrebnih odluka, odgađa reforme i ograničava sposobnost institucija da efikasno odgovore na potrebe i probleme građana“, kaže Pula za Kosovski servis RSE.

Ona navodi da, osim posljedica unutar zemlje, institucionalna kriza slabi i međunarodni položaj Kosova, „šteteći njegovoj vjerodostojnosti kao partnera, otežavajući napredak evropske agende, ali i članstvo u međunarodnim organizacijama“.

Moguća posljedica, ukoliko zemlja ne uspije da formira nove institucije, mogla bi biti i trajni gubitak miliona eura koje je Evropska unija dodijelila Kosovu u okviru Plana rasta.

izvor:cdm